قتل و جرایم علیه نفس

در قانون مجازات اسلامی، جنایت بر نفس سه عنوان اصلی دارد: عمد، شبه‌عمد و خطای محض. مرز این‌ها را قصد، نوع رفتار و علم به وضعیت بزه‌دیده مشخص می‌کند؛ نه صرفاً نتیجه مرگ.

قتل عمد، شبه‌عمد و خطای محض

قتل عمد در صورت اجتماع شرایط می‌تواند به قصاص بینجامد. رفتار نوعاً کشنده حتی بدون اعتراف به قصد قتل ممکن است عمد دانسته شود. در شبه‌عمد معمولاً دیه و در موارد تقصیر، مجازات تعزیری هم مطرح است. خطای محض غالباً قصاص ندارد و مسئول پرداخت دیه ممکن است مرتکب یا عاقله باشد؛ بستگی به نحوه اثبات دارد.

قصاص، دیه و گذشت

با گذشت اولیای دم، مصالحه یا موانع قانونی، مسیر به دیه و حسب مورد تعزیر تغییر می‌کند. رضایت باید با تشریفات دادگاه باشد؛ پیام خصوصی کافی نیست. گزارش پزشکی قانونی، بازسازی صحنه و اظهارات اولیه پرونده را جابه‌جا می‌کند.

دفاع مشروع و معاونت

دفاع مشروع در صورت تناسب، ضرورت و رعایت شرایط قانونی می‌تواند مسئولیت را بردارد؛ اثبات آن دشوار است. معاونت با مباشر یکی نیست و علم و ارتباط با نتیجه باید ثابت شود. این حوزه جای آزمون و خطا نیست.